h

Naar een stad van de menselijke maat

10 oktober 2018

Naar een stad van de menselijke maat

Foto: SP / SP Amsterdam

De SP wil een stad op mensenmaat. Een stad die niet te koop is voor de hoogste bieder, maar zich organiseert en werkt voor de noden van haar inwoners. Dat was de boodschap van SP-fractievoorzitter Erik Flentge tijdens de algemene beschouwingen, het jaarlijkse debat in de gemeenteraad over de staat van Amsterdam.

Voorzitter,

Als je niet weet naar welke haven je vaart, is elke wind ongunstig.

De afgelopen maanden heb ik veel gesprekken gevoerd met mensen in de stad. Over armoede, met mensen die hulp bieden in de frontlinie. Meredith van het Leefkringhuis in Noord bijvoorbeeld.

Zij zegt: “Mensen zeggen dat het goed gaat in Noord. Maar vergis je niet. In sommige delen van Noord is deur om deur een problematisch gezin. Gezinnen met betalingsachterstanden. Er is overlast en onderhuur. En wat opvalt, is dat armoede lijkt over te gaan van generatie op generatie. Het lijkt bijna erfelijk.”

Shazia, uit de Indische Buurt in Oost, somde me voorbeelden op van jonge moeders die in een sociaal isolement raken, soms omdat hun man niet toestaat dat ze zich ontplooien buiten de deur, maar ook omdat ze - zo simpel kan het zijn-  geen luiers kunnen kopen. Je moet namelijk de mazzel hebben dat die voorradig zijn bij de Voedselbank. Als dat niet zo is, blijven de moeders liever thuis met hun kleintje. Zij wikkelen hun baby’s in doeken en blijven binnen.

Zij zien ook gestage vooruitgang de laatste jaren, zeggen ze beiden. Maar de weg is lang. 

Of de huurders in de Columbuspleinbuurt, waar de woningcorporatie een schandalig slechte renovatie uitvoert. Sally vertelde mij hoe haar vloer rot en nat was, ze sliep met haar dochter op schimmel, de ratten hoorbaar achter de muren. Een huis waar zij en haar dochter ziek van werden, knallende hoofdpijn, keelontstekingen. 

Foto: SP
Bewonersbijeenkomst in de Columbuspleinbuurt

Als mensen zo in de steek worden gelaten, zit de schimmel niet alleen in de huizen, maar dan zit de schimmel in het systeem. Een groep moedige buurtbewoners - met steun van de SP - dwingt de corporatie tot maatregelen. Ook vanuit het College en de ambtenaren is er gelukkig veel aandacht voor het probleem van schimmelhuizen gekomen. Dat waardeer ik zeer. 

Deze voorbeelden zijn niet bedoeld om uitzichtloosheid te schetsen. Integendeel, de mensen om wie het gaat hebben geleerd zich te redden met weinig, geleerd te overleven, sommigen doen elke dag hun best hun buurt te verbeteren, anderen hebben veel ambities. 

Bovenstaande voorbeelden zijn ook geen incidenten. Wat ik hier aanklaag is dat de stad twee gezichten lijkt te hebben, met een groeiende particuliere rijkdom naast collectieve armoede. 

Onze stad is geweldig, spannend, prachtig en kent ongekende mogelijkheden en kansen. Maar sommigen misbruiken dat door zich schaamteloos te verrijken. 

Nu is de stad historisch altijd een plaats geweest van klassenverschillen, van tegenstellingen tussen bezitters en bezitlozen. Dat was al in de 17e -eeuwse Gouden Eeuw. Kooplieden hadden meer dan genoeg financiële reserve om tegenslagen het hoofd te bieden. Maar dat gold niet voor de ongeschoolde arbeider die zijn gezin moest onderhouden. Die verhuurde zich per dag aan een werkgever en wist niet of hij de volgende dag werk zou hebben. 

Deze armoede en rijkdom botsen vandaag de dag nog steeds. Ook nu zijn er nog dagloners. We noemen ze eufemistisch ZZP-ers, maar een deel van hen heeft het zwaar.

Denk maar aan de Schoonmakers die soms werken via digitale platforms zoals Helpling, of de bezorgers van Deliveroo, Foodora of Uber Eats. Zij zijn kwetsbaar voor uitbuiting. Zonder vaste contracten, zonder vakantiegeld, pensioenopbouw of goede verzekerring. 

Foto: SP / SP Amsterdam
Actie tegen doorgeslagen flexibilisering van de arbeidsmarkt.

Of neem de verpleegkundigen die nog steeds onzekere 0-urencontracten hebben, terwijl wij ze zo kei en keihard nodig hebben. De lasten op kapitaal in Nederland worden almaar lager. Lonen worden laag gehouden. Flexibilisering van arbeid is doorgeslagen. 

Misschien is het voorbeeld van de Rotterdamse uitzendkrachten, die worden ingehuurd omdat we hier in Amsterdam te weinig postbodes hebben, wel typerend. De schaarste lijkt me voor een flink deel het gevolg van te lage lonen en – het zou me niet verbazen - te hoge huren in Adam die voor postbodes niet te betalen zijn. En dus halen we postbodes in busjes uit Rotterdam naar onze stad. 

Waar de postbodes de huren niet meer kunnen betalen, zijn de hoge huren wél te betalen door de expats die belastingvoordelen krijgen. Beleggers kopen huizen op en verhuren ze aan kapitaalkrachtige huurders, waardoor veel van de huidige Amsterdammers worden verdrongen of een starter na zijn studie weinig kans maakt.

Veel expats blijven hier kort, hun blik is tenslotte internationaal. Daarmee loop je het risico dat sommige wijken op termijn zielloos worden, omdat er te weinig mensen zijn die zich langdurig aan de buurt verbinden. Postbodes hebben we niet genoeg. Expats weten hun weg naar de stad wel te vinden. Kan dat niet gebalanceerder, vraag ik aan het college. 

De komst van internationaal onderwijs wordt door sommigen gezien als belangrijk voor de economische concurrentiepositie van onze stad, maar we verliezen nog teveel mbo-talenten, die vroegtijdig uitvallen of vroegtijdig worden uitgeschreven. Segregatie in het onderwijs blijft een hardnekkig probleem. Samenwerking en niet concurrentie tussen schoolbesturen is de sleutel.

Wanneer komt de wethouder onderwijs met plannen voor de uitgevallen mbo-studenten? En wanneer komt zij met een gedurfd plan om segregatie in het onderwijs aan te pakken? 

Wie een goede opleiding heeft en het netwerk heeft krijgt genoeg kansen op goed betaald werk. Maar sommige Amsterdammers worden nog steeds gediscrimineerd op basis van hun afkomst of geloof, bij het zoeken naar werk, een stage of zelfs een huis. Dat verdient veel aandacht. 

Foto: SP
Actie van SP en ROOD, tegen arbeidsmarktdiscriminatie

We praten in de Stopera vaak over de problemen van het centrum, over de drukte in de binnenstad. Zeer begrijpelijk en ook terecht. Maar de Amsterdammer uit Noord, Nieuw-West of Zuidoost merkt dat de aandacht voor de problemen in hun buurt veel minder is. Die ziet een verschraling van het openbaar vervoer in hun wijk. Die ziet dat veiligheid afneemt en de armoede schrijnend is.

Deze Amsterdammers mogen niet de verliezers worden van deze stad. Wanneer komt het college met een wijkaanpak om juist in deze wijken de problemen met veiligheid, armoede en werkloosheid op te lossen?

De vastgoedsector maakt grote winsten. Zij drinken champagne in hun glinsterende kantoren, maar er is weinig oog voor de huurders voor wie de maandelijkse huur niet meer is op te brengen. ”Mijn huis was ooit mijn veilige haven,” zei een huurder een keer tegen mij, ”maar het wordt steeds meer mijn gevangenis. De huur stijgt, ik kan het niet meer betalen, maar een goedkoper alternatief is er niet. Ik kan geen kant uit.”

Dit college zet hard in op betaalbaar wonen, een voortzetting en aanscherping van het beleid van het vorige college. Decennia lang is de verkoop van sociale huurwoningen doel geweest. Ook in Amsterdam. Waar Den Haag nog steeds de vrije markt aanjaagt door de kassen van de corporaties en dus eigenlijk van de huurders leeg te trekken, streven wij in Amsterdam naar meer betaalbare huizen. En streven we naar behoud van die betaalbare woningen, voor lage inkomens en middeninkomens. Reguleren is daarbij hard nodig. 

Doen we dat niet, regeert het geld. Beleggers worden steeds actiever op de markt voor starterswoningen. De rente is laag, dus zoekt het kapitaal een rendabele investering. Huizen! Volgens een woordvoerder van een bedrijf achter De Hypotheker redden veel starters het niet. Ik citeer: ”Wat je nu ziet is dat starters geen hypotheek kunnen krijgen voor bijvoorbeeld €800 per maand, maar zij eenzelfde huis wel voor €1.200 per maand kunnen huren van een belegger. Dat is wrang.”

Let wel: dit citaat komt van De Hypotheker. Bepaald geen socialistische organisatie. Wanneer komen de lokale plannen voor een woonplicht, die het opkopen van huizen door beleggers indamt? 

De woningmarkt is nu nog teveel een aanjager van ongelijkheid. Volkshuisvesting is en blijft wat de SP betreft een pilaar van een brede verzorgingsstaat. 

De stad is anno 2018 ongekend populair. Toen ik 1986 in Amsterdam begon met studeren - jaja, time flies when you’re having fun - was dat totaal niet zo. De Zeedijk was een plek waar je ‘s avonds niet graag rondliep. In de Staatsliedenbuurt, waar ik lang woonde, was het verval zichtbaar. Regelmatig werd ‘s nachts in mijn straat een drugscafé leeggeveegd door de politie. 

En kijk nu. In de hele stad is het horeca-aanbod overweldigend, het winkelaanbod is groot, de bevolking groeit explosief, de huizenprijzen gaan over de kop. Een stad die bruist, maar ook een stad waar het grote geld steeds meer positie krijgt. 

Amsterdam staat daarin overigens niet alleen. Steden laten zich – nationaal en internationaal – tegen elkaar uitspelen met campagnes waarin ze zich promoten als een residentiële, commerciële en toeristische trekpleister. Ook Amsterdam heeft te lang meegedaan met deze citymarketing. Het coalitieakkoord maakt stappen dat anders te doen. En dat is goed.

En de ‘trickle down theorie’, het idee dat de winsten vanzelf bij iedereen terechtkomen, blijkt toch vooral theorie. Want de winsten komen vooral de toplaag ten goede. Rijk wordt opnieuw rijker, arm blijft arm. Er zijn veel concrete mogelijkheden om daar iets fundamenteels in te wijzigen. Zo wordt er door dit college veel geld voor armoedebestrijding beschikbaar gesteld. Ik ben daar trots op.

Eén groep verdient daarbij extra aandacht. Het SCP luidde vorige week de noodklok over de werkende minima. Of ondernemers die minima zijn. Zij zijn niet gewend dat er voor hen steun is van de overheid, of schamen zich. Het bereik van onze voorzieningen is bij die groep nog onvoldoende.

Wil het college mij toezeggen te komen met een plan om de armoedevoorzieningen ook bij deze groep beter terecht te laten komen? Ik help graag met ideeën. Daartoe heb ik een motie. 

Het juk van de zuilen van decennia geleden is vervangen door het dogma van de markt. Wie geen winnaar is, heeft dat blijkbaar alleen aan zichzelf te wijten. De SP staat voor een andere samenleving, veel Amsterdammers staan voor een andere samenleving. Het geloof in de ongeremde kracht van de markt en het kapitaal verdampt zienderogen.

In deze stad zal de dynamiek van mensen weer bepalend moeten zijn, niet de dynamiek van geld en vastgoed, want dat staat gelijkheid en zelfs democratische controle in de weg. We zullen moeten ingrijpen om de kloof tussen kansarm en kansrijk te verkleinen, de ‘haves’ en de ‘have nots’.

Foto: SP / SP Amsterdam
Leden van de Amstedamse werkbrigade in actie

Meer werk door banenplannen en investeringen in de werkbrigades, meer maatwerk, goede armoedevoorzieningen (waar we veel geld voor reserveren) en betaalbaar wonen. De SP onderschrijft het coalitieakkoord van harte. Maar het is slechts een eerste aanzet naar een sociale stad.

De ambitie mag hoog zijn. Het tempo ook. De SP wil geen gerommel in de marge van het neoliberalisme, wij willen dat er een begin wordt gemaakt met een sociale omwenteling. Wij willen een stad van de menselijke maat. Een stad die niet te koop is aan de hoogste bieder, maar die zich organiseert en werkt voor de noden van haar inwoners.

Wij kiezen partij voor een stad die niet lult over betaalbaar wonen, maar er ook echt een punt van maakt. Die alle Amsterdammers kansen biedt. Waar veiligheid belangrijk wordt gevonden en waar buurtvoorzieningen en zorg dichtbijzijn. Daar investeren we extra in. Nu aanpakken. Aan de slag. 

Dat is de haven waar we heen moeten zeilen. Laat die sociale wind nu maar opsteken. We weten waarheen we moeten varen. Volle kracht vooruit!

Zie ook:

U bent hier